default-logo

Geschiedenis Muziektenten

Muziektenten zijn te vinden in veel plaatsen en kennen vele verschillende benamingen zoals muziekkoepel, muziekkiosk, muziekpodium of buitenpodium. De benaming van een dergelijke tent is veelal afhankelijk van de plaats waar deze staat, maar als we de verschillende benamingen vergeten komt het meestal neer op eenzelfde type bouwwerk: een overdekt podium voor openbare muziekuitvoeringen.

Musiceren in de open lucht heeft zijn oorsprong bij rondreizende troubadours in de middeleeuwen die in de open lucht hun kunsten ten gehore brachten en veel publiek aantrokken. Aan het einde van de 16e eeuw waren deze troubadours opgevolgd door militaire muziekkapellen die vooral optraden bij parades. In navolging van Engeland, waar aan het einde van de 18e eeuw al gezelschappen optraden in muziektenten, ging men in Nederland bij slecht weer muziek maken in tenten, waarvan later de wanden werden opgerold.


[Afbeelding 1: Close-up van het orkestpodium in Vauxhall Gardens te London – geschilderd door Samuel Wale rond 1751]

Na verloop van tijd werden de verplaatsbare tenten vervangen door muziektenten met een vaste standplaats. De locaties waren zeer verschillend en variëren van dorpspleinen, marktpleinen in de grote steden, stadsparken, gedempte havens en grachten, op eilandjes of bij sociëteitsgebouwen. Al deze verschillende locaties hadden zeker twee dingen gemeen: er was voldoende ruimte voor het publiek en ze waren goed bereikbaar. Daarnaast waren ze ook vaak centraal gelegen en vormden zo een centrum dat ook geschikt was voor andere bijeenkomsten buiten de muziekvoorstellingen.


[Afbeelding 2: In chronologische volgorde: muziektent op het Reghthuysplein te Nieuwkoop, het Vrijthof te Maastricht, het Houtmansplantsoen te Gouda, Havenpark te Zierikzee, Overbeeklaan te Velp en Dorpsstraat te Aarlanderveen]

In de oudst bekende muziektenten stond het muziekgezelschap op gelijke hoogte als het publiek, later werden er muziektenten gebouwd waarbij het podium hoger kwam te liggen. Deze ophoging diende als podium zodat het orkest ook van ver goed zichtbaar is voor toehoorders en tevens kon de ruimte onder het podium worden gebruikt om attributen als muzieklessenaars op te bergen. Ook het gebruik van gesegmenteerde ronde vormen voor de plattegrond had de functie om het orkest beter zichtbaar te maken en er was het bijkomend voordeel dat het orkest zo optimaal rondom de dirigent kon worden gepositioneerd. Na de Tweede Wereldoorlog zocht men door vernieuwde inzichten van orkesten naar minder traditionelere vormen die daar beter bij aansloten.

 
[Afbeelding 3: Muziektent in Bruinisse] 

Muziektenten zijn veelal simpele architectonische bouwwerken met drie terugkerende elementen: een basement, kolommen en een dak. Het basement is meestal een gemetselde verhoging die gebruikt wordt als podium. De kolommen zijn in het verleden uitgevoerd in hout, beton en gegoten ijzer met bovenaan veelal schoren of gesmeed ijzeren versieringen. Het dak was vaak bedekt met leien of riet. De muziektenten zijn in de eerste plaats functioneel en daarom vaak sober uitgevoerd. Toch bezitten sommige exemplaren fraaie ornamenten die de bouwwerken net iets bijzonderder maken.

Muziektent Apeldoorn


[
Afbeelding 4: Herbouwde muziektent in het Oranjepark te Apeldoorn]

Het merendeel van de muziektenten was gebouwd door muziekverenigingen en tevens een aantal is gesticht door gemeentebesturen, sociëteiten en verenigingen die het plaatselijke belang dienden. De onderhoudskosten maakten het echter onmogelijk voor vele muziekverenigingen om de eigen muziektent in stand te houden waardoor vele muziekkoepels werden geschonken of verkocht aan de gemeente. Desondanks zijn in de loop van de jaren veel muziektenten uit het straatbeeld verdwenen doordat ze buiten gebruik raakten. Dat is spijtig, want ze bezaten vaak een rijke geschiedenis die daarmee verloren is gegaan. Gelukkig komen er de laatste tijd steeds meer initiatieven om deze muziektenten terug te krijgen in het straatbeeld, want ze vormen vaak een mooie plaats waar men bijeen kan komen. Bron: Brouwer, T. en Laansma S., 1986.

Bron: Brouwer, T. en Laansma S., 1986. Muziektenten in Gelderland. Zutphen: De Walburg Pers.